Hoe bestuur je een luchtballon?

Het is de meest gestelde vraag aan piloten: "Waar zit het stuur?" Het antwoord is vaak een lach en een simpel "Dat hebben we niet!". Maar als er geen stuur is, hoe kan het dan dat ballonnen precies over steden varen en veilig landen op een klein veldje? In dit artikel duiken we diep in de techniek van het ballonvaren.

De mythe van onbestuurbaarheid

Laten we meteen een misverstand uit de wereld helpen: een luchtballon is niet volledig onbestuurbaar. Als dat zo was, zou elke vaart eindigen in een complete verrassing (of in de Noordzee). Hoewel een ballonvaarder niet links of rechts kan sturen zoals in een auto, heeft hij wel degelijk controle over de koers.

Het geheim zit hem niet in mechanische onderdelen zoals roeren of propellers, maar in het slim gebruikmaken van de natuur. Specifiek: de atmosfeer.

Het geheim: Windschering en Luchtlagen

De atmosfeer is geen stilstaande bak lucht. Het lijkt meer op een lasagne: het bestaat uit verschillende lagen die boven elkaar liggen. Het fascinerende fenomeen hierbij is windschering.

Op verschillende hoogtes waait de wind vaak in verschillende richtingen en met verschillende snelheden.

• Aan de grond: Kan de wind zachtjes naar het Oosten waaien.
• Op 300 meter hoogte: Kan de wind ineens 20 graden draaien naar het Noordoosten.
• Op 1000 meter hoogte: Waait het misschien wel twee keer zo hard, weer een andere kant op.

"Sturen met een ballon is eigenlijk 3D-schaken met de wind. Wil je naar links? Dan moet je stijgen of dalen tot je een luchtlaag vindt die naar links waait."

Hoe vindt de piloot de juiste laag?

Voor de start laat de piloot vaak een kleine heliumballon op (een 'piball'). Hij kijkt goed wat deze ballon doet. Gaat hij eerst recht omhoog en buigt hij dan af naar rechts? Dan weet de piloot: "Als ik naar rechts wil, moet ik stijgen".

Tijdens de vaart spuugt de piloot soms een beetje scheerschuim of laat hij een stukje papier vallen. Dit valt naar beneden en laat zien wat de wind onder de ballon doet.

De instrumenten: Navigeren op zicht en data

Hoewel het gevoel van de piloot belangrijk is, vertrouwt hij ook op technologie. Zoals we op de homepage bij de technische specificaties al noemden, hangen er diverse instrumenten in de mand.

1. De Variometer

Dit is misschien wel het belangrijkste instrument voor de besturing. Omdat je in de mand zo stil hangt, voel je soms niet of je stijgt of daalt. De variometer geeft met piepjes aan of je omhoog of omlaag gaat. Dit is cruciaal om heel precies in die ene specifieke windlaag te blijven hangen.

2. De GPS en iPad

Tegenwoordig vliegt bijna iedereen met een tablet met digitale kaarten. Hierop kan de piloot precies zijn 'track' zien. Als de lijn op de kaart afbuigt, weet hij direct dat hij in een andere windlaag terecht is gekomen.

Verticaal Sturen: De Wet van Archimedes

We weten nu hoe we zijwaarts gaan (windlagen zoeken), maar hoe gaan we omhoog en omlaag om die lagen te vinden? Dat is pure fysica.

Door de brander te gebruiken, warmt de lucht in de ballon op. Warme lucht zet uit en wordt lichter. Hierdoor stijgt de ballon. Wil de piloot dalen? Dan laat hij de lucht afkoelen (gewoon even wachten) of trekt hij aan het parachuutventiel bovenin de ballon om hete lucht te laten ontsnappen.

Het vereist veel vooruitziende blik. Een luchtballon is enorm groot (soms wel 5000 m3 inhoud) en reageert traag. Als je nu de brander aanzet, stijg je pas over 10 tot 20 seconden. De piloot moet dus sturen in de toekomst!

De Landing: Precisiewerk

Het spannendste moment is de landing. Omdat je niet kunt remmen, moet de piloot een veld zoeken dat groot genoeg is en dat precies op zijn 'windpad' ligt.

Hij begint vaak kilometers van tevoren al met plannen. Hij zoekt oriëntatiepunten: "Als ik over die kerktoren vaar, kom ik waarschijnlijk bij dat weiland uit." Vlak voor de grond gebruikt hij de 'grondwind'. Vaak waait het aan de grond minder hard en soms net een andere kant op door bomen of huizen.

Conclusie

Dus, hoe bestuur je een luchtballon? Niet met een stuurwiel, maar met geduld, kennis van meteorologie en perfecte beheersing van de brander. Het is een samenwerking met de natuur in plaats van een gevecht ertegen. En dat maakt ballonvaren zo magisch.